ตะลิงปลิง ( Bilimbing )

"...ส้มโอหล่นจากต้นตะลิงปลิง ลงกองกลิ้งอยู่สล้างข้างพุทรา..."

ที่มา : ตามเสด็จไทรโยค : พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ร.5

ชื่อสามัญ (ไทย) ตะลิงปลิง

ชื่อสามัญ (อังกฤษ) Bilimbi, Bilimbing, Cucumber Tree

ชื่อวิทยาศาสตร์ Averrhoa bilimbi Linn.

วงศ์ OXALIDACEAE

ชื่อท้องถิ่น กะลิงปิง บลีมิง(มาเลย์-นราธิวาส) ลิงปิ้ง หลิ้งปิ้ง หลี้งตี้ง ลีหมิง เฟืองเทศ,มะเฟืองตรน, หลิงปลิง(ใต้), กะลิงปริง ลิงปลิง (ระนอง) มูงมัง (เกาะสมุย)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น* ตะลิงปลิงเป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็ก ไม่ผลัดใบ สูวได้ถึง 6 เมตร ลำต้นสั้น แตกกิ่งก้านสาขามาก
แต่กิ่งก้านเปราะหักง่าย ตามกิ่งมีขนนุ่มปกคลุม เปลือกต้นสีชมพู ผิวเรียบล่อนออกเป็นครั้งคราว

ใบ* ใบเป็บใบประกอบแบบขนนก เวียนกันไปเป็นกระจุกที่ปลายกิ่งแต่ละก้าน ใบประกอบด้วยใบย่อยรูป
หอก 11-17 ใบ ปลายใบแหลม โคนมน จะเรียงจากขนาดเล็กไปหาขนาดใหญ่ ที่โคนจะมีขนาดเล็ก
ใบกว้างประมาณ 1 เซนติเมตร ยาว 2 - 5 เซนติเมตร สีเขียวอ่อนและมีขนอ่อนนุ่มปกคลุมดูคล้ายใบ
มะยม

ดอก* ดอกออกเป็นช่อหลายช่อชิดกันตามลำต้นและกิ่ง แต่ละช่อยาวไม่เกิน 15 ซม. ดอกขนาดเล็กมี
กลีบดอกสีแดงเข้ม 5 กลีบ กลีบเลี้ยงสีเขียวอมชมพู 5 กลีบเช่นกัน เกสรตรงกลางสีเขียวอ่อน มีกลิ่น
หอมหวาน

ผล* ผลเป็นช่อห้อยตามต้นหรือกิ่ง ผลยาว 4-6 เซนติเมตร กว้างประมาณ 2 เซนติเมตร รูปยาวรีขนาดโต
ประมาณลูกมะดัน แต่ผลมีร่องตามความยาวของผล 5 ร่องผิวบางเรียบ สีเขียวเมื่อสุกเปลี่ยนเป็นสี
เหลืองและเนื้อเหลว รสเปรี้ยว มีเมล็ดแบนยาวสีขาว





การขยายพันธุ์

ตะลิงปลิงชอบดินร่วนปนทราย ขยายพันธุ์ได้หลายวิธี คือ การเพาะเมล็ด การติดตา การต่อกิ่ง การทาบกิ่ง และการตอนกิ่ง การตอนกิ่งเป็นวิธีที่ได้รับความนิยม และดีกว่าวิธีอื่น



การใช้ประโยชน์

ผลอ่อนตะลิงปลิงมีรสเปรี้ยวจัด นิยมใช้แกงส้ม แกงคั่ว ทำน้ำพริก ต้มหมู ต้มเนื้อ ยำต่าง ๆ นำมาดอง หรือหั่นเป็นเล็กๆ กินกับขนมจีน ส่ในน้ำบูดู หรือใช้แทนมะนาวในเมี่ยวคำ (ภูเก็ต) แต่ผลของตะลิงปลิงมีผลแสลงไข้ ผู้มีไข้ไม่ควรบริโภค

ในส่วนที่กินได้ 100 กรัม ของผลตะลิงปลิง มีน้ำเป็นองค์ประกอบ 92.5 กรัม ในพลังงาน 27 กิโลแคลลอรี่ มีไขมัน 0.3 กรัม คาร์โบไฮเดรท 6.3 กรัม เส้นใย 0.6 กรัม โปรตีน 0.6 กรัม แคลเซียม 5 มิลลิกรัม เหล็ก 0.6 มิลลอกรัม วิตามินเอ 175 Internation Unit วิตามินบี 1 0.02 มิลลิกรัม และ วิตามินซี 35 มิลลิกรัม

ส่วนยอดอ่อนและก้านดอกนำมาต้มจิ้มน้ำพริกรับประทาน

สรรพคุณในตำรายาไทย

ใบ* สรรพคุณใช้พอกแก้คัน ใช้ภายใน โดยนำมาต้มดื่มรักษาอาการอักเสบของลำไส้ใหญ่ รักษาซิฟิลิส แก้ไขข้ออักเสบ รักษาคางทูม รักษาสิว

ดอก* นำมาชงเป็นชา สรรพคุณแก้ไอ ผล สรรพคุณเจริญอาหาร บำรุงกระเพาะอาหาร ฝาดสมานและลดไข้ แก้เสมหะเหนียว ฟอกโลหิต ยาบำรุงแก้ปวดมดลูก แก้ไอ บรรเทาโรดริดสีดวงทวาร แก้ลักปิดลักเปิด



การตลาดและลู่ทางการค​้า

ตามตลาดมักขายตะลิงปลิงโดยวางตะลิงปลิง โดยวางเป็นกองๆ ราคาไม่มอง ประมาณ 5 บาท ต่อ 250 กรัม ( 1 ตะกร้าเล็ก)